Τι είναι η Γενικευμένη Αγχώδης Διαταραχή ;
Η Γενικευμένη Αγχώδης Διαταραχή ( ΓΑΔ) είναι μια από τις αγχώδεις διαταραχές που χαρακτηρίζεται από υπερβολικό, ανεξέλεγκτο, επίμονο και μη ρεαλιστικό άγχος καθώς και από μια έντονη ανησυχία που αφορά διάφορους τομείς της ζωής του ατόμου όπως υγεία , εργασία , εκπαίδευση , οικογένεια , φιλικές ή διαπροσωπικές σχέσεις. Πιο συγκεκριμένα το άτομο υποφέρει από ένα επίμονο αίσθημα άγχους και ανησυχίας καθώς έχει τη πεποίθηση ότι τα πράγματα στη ζωή του θα εξελιχθούν προς το χειρότερο χωρίς όμως η αίσθηση του αυτή να στηρίζεται σε πραγματικά και ρεαλιστικά δεδομένα. Η συχνότητα εμφάνισης της Διαταραχής αυτής στο γενικό πληθυσμό ανέρχεται περίπου στο 5%. και εκδηλώνεται πιο συχνά στις γυναίκες.
Διαγνωστικά κριτήρια για την Γενικευμένη Αγχώδη Διαταραχή ( ΓΑΔ) σύμφωνα με το DSM– 5
- Υπερβολικό άγχος και ανησυχία που εκδηλώνονται τις περισσότερες ημέρες μιας χρονικής περιόδου που διαρκεί τουλάχιστον έξι μήνες σχετικά με μια σειρά γεγονότων και δραστηριοτήτων όπως εργασία ή σχολικό περιβάλλον.
- Το άτομο νιώθει αδύναμο να ελέγξει την ανησυχία.
- Το άγχος και η ανησυχία του ατόμου θα πρέπει να σχετίζονται με τρία τουλάχιστον ή και περισσότερα από τα παρακάτω έξι συμπτώματα, τα οποία θα πρέπει να είναι ενεργά για τις περισσότερες ημέρες κατά τη χρονική διάρκεια των έξι μηνών. Τα συμπτώματα είναι τα εξής : Αίσθημα αγωνίας ή υπερένταση, Αίσθημα υπερβολικής ανησυχίας, Δυσκολία συγκέντρωσης , Ευερεθιστότητα, μυϊκή κόπωση, Διαταραχή ύπνου.
- Το άγχος, η ανησυχία ή τα σωματικά συμπτώματα προκαλούν έκπτωση και σημαντική δυσλειτουργία στις κοινωνικές , επαγγελματικές ή άλλες δραστηριότητες της ζωής του ατόμου.
- Η διαταραχή δεν οφείλεται στις φυσιολογικές αντιδράσεις μιας ουσίας πχ ουσία κατάχρησης, φάρμακα ή σε άλλη ιατρική κατάσταση όπως πχ υπερθυρειοδισμός.
- Η διαταραχή δεν ερμηνεύεται καλύτερα από άλλη ψυχική διαταραχή όπως ( πχ αρνητική αξιολόγηση στην Κοινωνική Αγχώδης Διαταραχή, άγχος ή ανησυχία σε Διαταραχή Πανικού, ιδεοληψίες στην Ιδεοψυχαναγκαστική Διαταραχή κα).
Αίτια της Γενικευμένης Αγχώδους Διαταραχής
Οι μέχρι τώρα έρευνες έχουν δείξει ότι τα αίτια της Γενικευμένης Αγχώδους Διαταραχής είναι το αποτέλεσμα ενός συνδυασμού γενετικών, βιολογικών , περιβαλλοντικών, και κοινωνικών παραγόντων.
Γενετικοί Παράγοντες
Αν και οι σχετικές μελέτες βρίσκονται ακόμα σε προκαταρκτικό στάδιο η γενετική οικογενειακή προδιάθεση πιθανόν να είναι μια από τις αιτίες για την εκδήλωση της Γενικευμένης Αγχώδους Διαταραχής. Για παράδειγμα πρώτου βαθμού συγγενείς με άτομο που υποφέρει από Γενικευμένη Αγχώδη Διαταραχή όπως αδέρφια ή παιδιά έχουν περισσότερες πιθανότητες να εκδηλώσουν την ίδια διαταραχή λόγω γενετικής προδιάθεσης.
Βιολογικοί- Νευρολογικοί Παράγοντες
Η εμφάνιση της διαταραχής αυτής πιθανόν να επηρεάζεται από την δραστηριότητα των νευροδιαβιβαστών σεροτονίνης και νοραδρεναλίνης στο μεταιχμιακό τμήμα του εγκεφάλου που ευθύνεται για την επεξεργασία πληροφοριών που σχετίζονται με τη συναισθηματική σφαίρα, τη μνήμη και τη συμπεριφορά.
Περιβαλλοντικοί Παράγοντες
Δύσκολες και επώδυνες εμπειρίες όπως τραύμα στη παιδική ηλικία, σωματική ή λεκτική κακοποίηση, παραμέληση , θάνατος ενός αγαπημένου προσώπου, εγκατάλειψη, χωρισμός αποτελούν για τους ερευνητές ενισχυτικούς παράγοντες για την εμφάνιση της Γενικευμένης Αγχώδους Διαταραχής. Όταν το άτομο έχει βιώσει τραυματικές εμπειρίες πιθανόν να νιώθει ανυπεράσπιστο, ταπεινωμένο, αβοήθητο ή να έχει δυσπιστία όσον αφορά τις προθέσεις των ατόμων του περιβάλλοντος του, με αποτέλεσμα να αισθάνεται υπερβολική ανησυχία , φόβο και άγχος σχετικά με τη διαχείριση ποικίλων καταστάσεων που μπορεί να προκύψουν στο μέλλον. Μερικοί συμπεριφορικοί επιστήμονες θεωρούν ότι η ανησυχία και το άγχος είναι μια συμπεριφορά που «διδάσκεται» , για παράδειγμα αν οι γονείς ή οι φροντιστές του παιδιού εκδηλώνουν υπερβολικά αγχώδη συμπεριφορά είναι πιθανόν και το παιδί να υιοθετήσει το ίδιο μοτίβο συμπεριφοράς όσον αφορά τη διαχείριση παρόμοιων καταστάσεων.
Κοινωνικοί Παράγοντες
- Έρευνες έχουν δείξει ότι η υπερβολική έκθεση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης είναι πιθανόν να προκαλέσει ψυχικές διαταραχές όπως υπερβολική ανησυχία , άγχος ή κατάθλιψη.
- Διαπροσωπικές Σχέσεις. Τραυματικές , τοξικές και επώδυνες εμπειρίες που βιώνουν τα άτομα στις διαπροσωπικές τους σχέσεις μπορεί να πυροδοτήσουν την εμφάνιση της Γενικευμένης Αγχώδους Διαταραχής.
- Εργασιακό Άγχος. Κάποιοι εργοδότες μπορεί να θέτουν υπερβολικά υψηλούς στόχους παραγωγικότητας με αποτέλεσμα να απειλείται το αίσθημα της εργασιακής ασφάλειας των εργαζομένων. Η απειλή απώλειας της εργασίας καθώς και ο εξουθενωτικός ανταγωνισμός είναι μια σοβαρή αιτία για πιθανή εκδήλωση της Γενικευμένης Αγχώδους Διαταραχής.
- Άλλοι επιβαρυντικοί παράγοντες μπορεί να είναι η συστηματική χρήση αλκοόλ ή ουσιών καθώς και η μακροχρόνια αντιμετώπιση μιας σοβαρής ασθένειας.
Η Γενικευμένη Αγχώδης Διαταραχή πιθανόν να συνυπάρχει και με άλλες ψυχικές διαταραχές όπως κατάθλιψη, διπολική διαταραχή, διαταραχή πανικού, ψυχογενή ανορεξία κ.α. ¨
Πως αντιμετωπίζεται η Γενικευμένη Αγχώδης Διαταραχή ( ΓΑΔ) ;
Η Γενικευμένη Αγχώδης Διαταραχή είναι μια από τις πιο συχνές αγχώδεις διαταραχές. Το κύριο σύμπτωμα είναι η υπερβολική , επίμονη και ανεξέλεγκτη ανησυχία για διάφορους τομείς όπως υγεία, εργασία, οικονομικά, οικογενειακές σχέσεις χωρίς να υπάρχει βάσιμη και προφανής αιτία για την εκδήλωση της ανησυχίας. Η γενικευμένη αγχώδης διαταραχή επηρεάζει σημαντικά τη καθημερινότητα του ατόμου γιατί το εμποδίζει να λειτουργεί αποτελεσματικά καθώς και να διατηρεί υγιείς διαπροσωπικές σχέσεις. Η θεραπεία της γενικευμένης αγχώδους διαταραχής περιλαμβάνει ψυχοθεραπεία, φαρμακευτική αγωγή ή και συνδυασμό και των δυο. Όσον αφορά τη πιο κατάλληλη μορφή ψυχοθεραπείας κλινικές μελέτες και έρευνες έχουν δείξει ότι η γνωστική συμπεριφορική θεραπεία θεωρείται ως μια από τις πιο αποτελεσματικές μορφές ψυχοθεραπείας γιατί συντελεί στη σημαντική μείωση των δυσάρεστων συμπτωμάτων που χαρακτηρίζουν την ΓΑΔ όπως υπερβολική ανησυχία, άγχος, αποφευκτικές συμπεριφορές καθώς και σωματικά συμπτώματα όπως μυϊκή – σωματική ένταση.
Η γνωστική συμπεριφορική ψυχοθεραπεία είναι δομημένη , έχει σύντομη χρονική διάρκεια και εστιάζεται στο πρόβλημα . Προϋποθέτει καλή θεραπευτική σχέση και συνεργασία μεταξύ του θεραπευόμενου και του θεραπευτή και προσπαθεί να βοηθήσει το θεραπευόμενο να αναγνωρίσει και να αλλάξει τα δυσλειτουργικά μοτίβα σκέψης και συμπεριφοράς που πυροδοτούν τα αρνητικά συναισθήματα όπως υπερβολική ανησυχία και άγχος. Ο θεραπευτής πολλές φορές χρησιμοποιεί τη σωκρατική μέθοδο για να εκμαιεύσει από το θεραπευόμενο σημαντικές πληροφορίες που σχετίζονται με την ΓΑΔ.
Η γνωστική συμπεριφορική θεραπεία για την Γενικευμένη Αγχώδη Διαταραχή περιλαμβάνει διάφορες τεχνικές όπως:
- Λειτουργική Ανάλυση ( functional analysis) . Η λειτουργική ανάλυση βοηθάει το θεραπευτή να αντιληφθεί που , πότε , με ποια συχνότητα και με ποια ένταση καθώς και κάτω από ποιες συνθήκες η αγχώδης αντίδραση πυροδοτείται . Απαιτείται η συνεργασία του θεραπευόμενου και η τεχνική αυτή βοηθάει στη διαβάθμιση των αιτιών που ενισχύουν και συντηρούν τις δυσκολίες σχετικά με τη διαχείριση της γενικευμένης αγχώδους διαταραχής.
- Ψυχοεκπαίδευση (Psychoeducation). Με τη ψυχοεκπαίδευση παρέχονται στο θεραπευόμενο πληροφορίες για τη γενικευμένη αγχώδη διαταραχή καθώς και για το τρόπο θεραπείας. Η διαδικασία αυτή λειτουργεί προς όφελος της θεραπείας γιατί ο θεραπευόμενος πιθανόν να νιώσει καλύτερα και να μη θεωρεί ότι μόνο αυτός κουβαλάει κάποιο στίγμα γνωρίζοντας ότι και άλλοι όπως και αυτός προσπαθούν να ελέγξουν την υπερβολική τους ανησυχία. Η ενημέρωση σχετικά με τους ρεαλιστικούς στόχους της θεραπείας, τη συχνότητα των συναντήσεων , τη διάρκεια αυτών καθώς και τη σημασία της εργασίας στο σπίτι, βοηθάει το θεραπευόμενο να κατανοήσει τη γνωστική συμπεριφορική προσέγγιση και να συμμετέχει πιο ενεργά στη θεραπευτική διαδικασία. Ειδικότερα η γενικευμένη αγχώδης διαταραχή είναι μια διαταραχή όπου το συναίσθημα της ανησυχίας είναι ανεξέλεγκτο και επηρεάζει τη ποιότητα της ζωής του θεραπευόμενου. Η αλληλεπίδραση των σκέψεων , των συμπεριφορών και των συναισθημάτων το λεγόμενο « γνωστικό τρίγωνο» αναλύονται στο θεραπευόμενο έτσι ώστε να αντιληφθεί γιατί συντηρεί το συναίσθημα της υπερβολικής ανησυχίας και του άγχους καθώς και να κατανοήσει τη λογική των τεχνικών της θεραπείας.
- Αυτοπαρακολούθηση ( Self–monitoring). Η αυτοπαρακολούθηση περιλαμβάνει τη καταγραφή του συναισθήματος , της ανησυχίας και τις καταστάσεις που το πυροδοτούν μεταξύ των συνεδριών. Αυτή η διαδικασία χρησιμοποιείται για να αξιολογηθεί η ανταπόκριση του θεραπευόμενου στη θεραπεία και βοηθάει σε μια λειτουργική ανάλυση του συναισθήματος , της ανησυχίας και της στεναχώριας. Για παράδειγμα τι προκαλεί την ανησυχία, ποιο είναι το μοτίβο της σκέψης σε στιγμές υπερβολικής ανησυχίας ;
- Γνωστική Αναδόμηση ( Cognitive Restructuring ). Η γνωστική αναδόμηση βασίζεται στην αρχή ότι η γενικευμένη αγχώδης διαταραχή πιθανόν να οφείλεται σε ερμηνείες καταστάσεων που δεν έχουν καμία σχέση με την πραγματική και ρεαλιστική εκτίμηση των γεγονότων. Δύο είδη διαστρεβλωμένων σκέψεων συνήθως συναντώνται σε άτομα με ΓΑΔ : 1) Πιστεύουν ότι μόνο άσχημα γεγονότα πρόκειται να συμβούν. 2) Θεωρούν ότι η μόνη πιθανή έκβαση μιας κατάστασης θα είναι η πιο καταστροφική εναλλακτική. Η υπερβολική ανησυχία είναι το κύριο χαρακτηριστικό των ατόμων με ΓΑΔ. Ένας από τους στόχους της θεραπείας είναι η ενίσχυση του συναισθήματος της επίγνωσης και της μεταβολής του δυσλειτουργικού γνωστικού μοτίβου. Σκέψεις και συναισθήματα δημιουργούν ένα μη λειτουργικό και υγιή κύκλο. Για παράδειγμα η ανησυχητική διάθεση στην οποία βρίσκεται ο θεραπευόμενος αυξάνει το αίσθημα της απειλής και του φόβου όσον αφορά τη διαχείριση γεγονότων και καταστάσεων χωρίς να υπάρχει κάποια ρεαλιστική βάση για αυτό με αποτέλεσμα να αυξάνεται ακόμα περισσότερο το αίσθημα της ανησυχίας και του άγχους δημιουργώντας ένα φαύλο κύκλο. Η γνωστική αναδόμηση περιλαμβάνει τρία στάδια. 1) Ο θεραπευτής βοηθάει το θεραπευόμενο να αναγνωρίσει τις αγχώδεις δυσλειτουργικές ερμηνείες και προβλέψεις του χρησιμοποιώντας παραδείγματα , ερωτήσεις , ανασκόπηση της αυτοπαρακολούθησης ή παίξιμο ρόλων ( role playing). 2) Ο θεραπευόμενος και ο θεραπευτής θα προσπαθήσουν να υιοθετήσουν μια πιο υγιή εναλλακτική μορφή σκέψης που να είναι ρεαλιστική και να στηρίζεται σε πραγματικά γεγονότα και ο θεραπευόμενος θα προσπαθήσει να ακολουθήσει αυτό το τρόπο σκέψης αποβάλλοντας το αρχικό μη ρεαλιστικό του μοτίβο που πυροδοτεί το άγχος και την ανησυχία. 3 ) Ένα συμπεριφορικό πείραμα μπορεί να γίνει για να ελεγχθεί η δυναμική των εναλλακτικών υγιών σκέψεων. Ο θεραπευόμενος μπορεί να χρειαστεί να εφαρμόσει αυτή τη τεχνική καθώς δυσλειτουργικές ανήσυχες σκέψεις πιθανόν να ενεργοποιούνται ανάμεσα στις θεραπευτικές συνεδρίες.
- Έκθεση στο ερέθισμα ( Worry exposure). Η έκθεση στο ερέθισμα αποσκοπεί στο να αντιμετωπίσει το άτομο τους φόβους του με ένα συστηματικό και ελεγχόμενο τρόπο καθώς εκτίθεται σταδιακά από τις πιο ήπιες στις πιο σοβαρές καταστάσεις που πυροδοτούν την ανησυχία και το άγχος του. Αυτή η τεχνική βοηθάει το άτομο να οριοθετήσει το συναίσθημα της ανησυχίας του καθώς αντιλαμβάνεται ότι αυτό που φοβάται ότι θα συμβεί είναι περισσότερο απίθανο να γίνει από ότι αρχικά πίστευε.
- Τεχνικές χαλάρωσης. Οι τεχνικές χαλάρωσης βοηθούν σημαντικά τα άτομα με ΓΑΔ να διαχειριστούν το άγχος και την ανησυχία τους καθώς και τα σωματικά τους συμπτώματα. Μερικές από τις προτεινόμενες τεχνικές είναι οι εξής: διαφραγματικές αναπνοές , προοδευτική μυϊκή χαλάρωση , ασκήσεις διαλογισμού καθώς και εξάσκηση της ενσυνειδητότητας ( mindfulness training), δηλαδή να προσπαθούν τα άτομα να επικεντρώνονται στο παρόν χωρίς να δημιουργούν σενάρια για τυχόν μελλοντικές καταστάσεις, να αναγνωρίζουν τις σκέψεις και τα συναισθήματα τους όπως είναι και να αποδέχονται τα πράγματα όπως είναι στη πραγματική τους διάσταση.
Βιβλιογραφία
- Richard G. Heimberg, Cynthia L. Turk, Douglas S Mennin (2004). Generalized Anxiety Disorder:Advances in Research and Practice. The Guilford Prees.
- Ariel J. Lang , Ph.D. Treating Generalized Anxiety Disorder with Cognitive- Behavioral Therapy .( J Clin Psychiatry 2004; 65 [suppl 13] : 14-19).
- American Psychiatric Association : Desk Reference to the Diagnostic Criteria From DSM-5. Arlington, VA, American Psychiatric Association, 2013.
- Journal of Psychopathology. M Mauri , A. Oppo , S. Banti , M. Miniati, C. Cargioli, O. Bacci, A. Fagiolini, J.D. Maser, M.K. Shear (2016). Validity and reliability of the WORRY-SR : a dimensional approach to the assessment of GAD spectrum.
- Lucas Borza, PsyM. Cognitive- behavioral therapy for generalized anxiety. Dialogues in Clinical Neuroscience- Vol19- No. 2. 2017
- Mayo Clinic. ( 2017). Generalized anxiety disorder.
- Jayne Leonard- medically reviewed by Kendra Kubala PsyD. Medical News Today. (2023). What to Know about generalized anxiety disorder.
- Will Meek, PhD – medically reviewed by Steven Gans, MD. Verywell Mind (2024). Generalized Anxiety Disorder : Causes and Risk Factors.
Εικόνα : Unsplash
Αντιγόνη Επιβατιανού
Ψυχολόγος – Ψυχοθεραπεύτρια
MSc in Counselling Studies , University of Edinburgh
Γνωστική Συμπεριφορική Ψυχοθεραπεία
Θεραπεία Σχημάτων